Η αισθητική της πολιτικής και η πολιτική της αισθητικής

άρθρο δημοσιευμένο στην εφημερίδα "Πατρίδα" της Καρδίτσας (15/3/2012)

Πρέπει να αλλάξουμε. Αυτό ακούγεται πια παντού. Αμέσως μετά ωστόσο, γεννάται το πιο απλό ερώτημα. Τι είναι αυτό που πρέπει να αλλάξουμε; Εδώ θα πω ότι θα πρέπει εν μέρει να κινηθούμε σε δύο δρόμους. Στην αλλαγή της αισθητικής με την οποία ασκείται η πολιτική στον τόπο και στην αλλαγή της πολιτικής αναφορικά με την αισθητική στην καθημερινότητα του πολίτη.

            Η αλήθεια είναι ότι και στα δύο αυτά ζητήματα χωλαίνουμε σημαντικά ως λαός. Αναφορικά με το πρώτο κομμάτι, αυτό της αισθητικής στον τρόπο άσκησης της πολιτικής και κατ’ επέκταση και της εξουσίας, εδώ και πολλά χρόνια παρατηρεί κανείς ότι πάρα πολύ συχνά η πολιτική ασκείται με τρόπο αντιαισθητικό έως και χυδαίο. Τόνοι χαρτοπόλεμος, σημαιάκια, καραμούζες, διάφοροι καρνάβαλοι εδώ κι εκεί και παρδαλές (και πανάκριβες!) διαφημιστικές αφίσες να πλημμυρίζουν τις πλατείες. Όλα αυτά θα συνέθεταν ένα πολύ όμορφο κλίμα αν επρόκειτο για Απόκριες και όχι για προεκλογικές συγκεντρώσεις. Σαν να μην έφταναν αυτά, η αποκριάτικη παρέλαση συνεχίζεται με αμέτρητες ανούσιες χαιρετούρες των υποψηφίων Πρωθυπουργών με απελπισμένους πολίτες που παρακαλάν για ένα ρουσφέτι. Έτσι φτάνουμε κάθε ψήφος να κοστίζει στην Ελλάδα κάτι λιγότερο από 10 ευρώ ενώ στην Μ. Βρετανία  μόλις 0,33 λεπτά! Και αυτό πραγματικά προσβάλει την αισθητική του κάθε πολίτη μιας και μεταφράζεται σε λιγότερα σχολεία, λιγότερα νοσοκομεία, λιγότερες και χειρότερες υποδομές.

Αντιαισθητικό είναι επίσης να πρέπει να λαδώσεις για να λάβεις αυτό που δικαιούσαι. Εξίσου αντιαισθητικό όμως είναι και να μπορείς να λαδώσεις για να λάβεις αυτό που δεν δικαιούσαι. Η προσβολή αυτή της δημόσιας αισθητικής συνεχίζεται με αμέτρητα παραδείγματα. Ο κρυμμένος τροχονόμος πίσω από τις φυλλωσιές, τα διόδια που φυτρώνουν σε δρόμους πληρωμένους από τον πολίτη, ο Βουλευτής που θεωρεί εαυτόν σφουγγοκολάριο  των συμφερόντων, ο Υπουργός που τολμάει να υποστηρίζει ότι τα φάγαμε μαζί, ο άλλος που απέκτησε εβδομήντα πέντε ακίνητα χωρίς να δουλεύει, αλλά κι ο πολίτης που γνωρίζει όλα αυτά και τα ανέχεται ή και συμμετέχει. Όμως επιτέλους κάποια στιγμή πρέπει να αποφασίσουμε ότι τελειώσαμε με την εποχή του Γκόρτσου και του Μαυρογιαλούρου.

Η πολιτική οφείλει να ασκείται σε ένα πλαίσιο ουσίας και σοβαρότητας. Να στοχεύει στην επίλυση πρακτικών προβλημάτων και στον σχεδιασμό καλύτερου μέλλοντος για τους πολίτες. Να χαρακτηρίζεται από σεβασμό στον πολίτη, στις ανάγκες του, στην αισθητική του.

Και κάπου εδώ ερχόμαστε στο ζήτημα της αισθητικής στην καθημερινότητα του πολίτη και στην πολιτική που υπηρετεί αυτόν ακριβώς τον σκοπό. Στην Ελλάδα η έννοια της αισθητικής στην καθημερινότητα έχει υποβαθμιστεί σημαντικά εδώ και πάρα πάρα πολλά χρόνια. Η επιβίωση παλιότερα, η ανάγκη μετέπειτα και το εύκολο και γρήγορο κέρδος τα τελευταία χρόνια αποτέλεσαν διαχρονικά την αιτία της εξέλιξης του τόπου με βάσει την αρχή του «άρπα κόλλα».  Όμως η λογική αυτή είναι εξαιρετικά κοντόφθαλμη και την βρίσκεις μπροστά σου με πάρα πολλές μορφές. Από τον γεμάτο σκουπίδια και κακοφτιαγμένο δρόμο (που θα γίνει όπως – όπως αρκεί να γίνει), μέχρι το παρατημένο σχολείο (που στην αυλή του θα πέσει τόση άσφαλτος όση και στον δρόμο) και μέχρι τη Βουλή με την πινέζα στον ξεχαρβαλωμένο πίνακα ανακοινώσεων, κυριαρχεί η ίδια λογική του «άρπα κόλλα», η λογική του «ό,τι νά ‘ναι». Θα μου πει κανείς βέβαια ότι «εδώ πτωχεύσαμε την αισθητική θα κοιτάξουμε;» και φυσικά θα συμφωνήσουν πολλοί γιατί έτσι μάθαμε. Γιατί για άλλη μια φορά κάποιο άλλοθι του τύπου «ανάγκη», «βιασύνη», «φτώχεια», θα μας πείσει ότι πρέπει να βάλουμε την αισθητική σε δεύτερη ή τρίτη μοίρα. Όμως και τα τελευταία χρόνια που (φαινομενικά έστω) λεφτά υπήρχαν, πάλι το ίδιο δεν γινόταν; Πάλι άρπα κόλλα δεν γινόντουσαν όλα; Η απάντηση φυσικά είναι προφανής.

Δύο κυρίως πράγματα πρέπει να αναλογιστεί κανείς σχετικά. Το πρώτο είναι ότι στον κακοφτιαγμένο δρόμο θα οδηγείς άτσαλα,  το κακοφτιαγμένο σχολείο θα παραγάγει άτσαλους πολίτες και η κακοφτιαγμένη Βουλή δεν μπορεί παρά να φιλοξενεί άτσαλους πολιτικούς που φτιάχνουν κακοφτιαγμένους δρόμους και κακοφτιαγμένα σχολεία  πάντα στη λογική του «άρπα κόλλα». Δημιουργείται λοιπόν, ένας φαύλος κύκλος διαιώνισης της χαμηλής ποιότητας ζωής των πολιτών που συνηθίζουν να ζουν μέσα σε ένα χαμηλού επιπέδου περιβάλλον λες και δεν αξίζουν κάτι καλύτερο. Λες και είναι καταδικασμένοι να ζουν μέσα σε μια μιζέρια και μια κακομοιριά  μόνο και μόνο επειδή ζουν σε μια κοινωνία που ανακυκλώνει το «ότι νά ‘ναι».

Το δεύτερο πράγμα που πρέπει να αναλογιστεί κανείς είναι ότι όλα αυτά τα συνήθως μικροπροβλήματα που απορρέουν από την κακή αισθητική είναι τόσα πολλά που συσσωρεύονται και καταλήγουν να μας πιέζουν υπερβολικά αλλά χωρίς να καταλαβαίνουμε από πού πηγάζει η πίεση αυτή. Όταν όμως πιέζεται κανείς, τότε  αποσυντονίζεται και φυσικά δεν μπορεί να είναι παραγωγικός. Μπορεί να δουλεύει πολύ αλλά δεν έχει αποτέλεσμα. Ας δούμε λίγο τις παραγωγικές και ανταγωνιστικές χώρες της Ευρώπης αλλά και του Κόσμου ευρύτερα. Εύκολα παρατηρεί κανείς ότι οι χώρες αυτές χαρακτηρίζονται από υψηλή αισθητική. Χαρακτηρίζονται από όμορφες και φιλικές πόλεις, σωστή χωροταξία, πράσινο, υψηλή αρχιτεκτονική και πλούσια πολιτιστική ζωή. Όμως αυτή ακριβώς η υψηλή αισθητική είναι που κάνει δυνατή και την αποδοτική εργασία αλλά και τον ποιοτικό τουρισμό, έτσι ώστε να παράγει χρήματα για τους πολίτες και το κράτος .

Από την εποχή της αρχαίας Ελλάδας που πρωτοεμφανίστηκε η έννοια της αισθητικής και του κάλους μέχρι το σύγχρονο πολιτισμένο κόσμο (που ουσιαστικά αναπαράγει αρχαιοελληνικές αρχές), η υψηλή αισθητική κατείχε και κατέχει δεσπόζουσα θέση. Ας κάνει κανείς μία σύγκριση των ανεπτυγμένων χωρών με τις υπανάπτυκτες και θα δει ότι το πρώτο πράγμα στο οποίο εμφανώς διαφέρουν με την πρώτη ματιά είναι η ποιότητα της αισθητικής στην καθημερινότητα. Τέλος, δεν είναι τυχαίο ότι σε χώρες (ή και σε περιοχές) με υψηλή αισθητική παρατηρούμε ταυτόχρονα και χαμηλή εγκληματικότητα, υψηλή ποιότητα ζωής και υψηλούς δείκτες ευτυχίας στους πληθυσμούς. Αυτό είναι που επιδιώκουμε για τις πόλεις μας και τα χωριά μας. Αυτό ακριβώς είναι που διεκδικούμε για το μέλλον μας και το μέλλον των παιδιών μας.